U ovom tekstu nalaze se
osnovne informacije o:
- Pojmu psihologije rada
- Osnovnim problemima psihologije rada
- Psihologiji u ugostiteljstvu i turizmu
Ovaj
tekst ujedno služi kao podsetnik za lekciju PREDMET
I ZNAČAJ PSIHOLOGIJE RADA, a o
kojoj možete čitati u udžbeniku:
Kuzmanović, B., Štajnberger I. (2008). Psihologija za III i IV razred trgovinskih,
ugostiteljsko-turističkih i škola
za lične usluge. Beograd, Zavod za udžbenike, strana 106-109
I
POJAM
PSIHOLOGIJE RADA
Psihologija
rada je primenjena grana psihologije koja obuhvata proučavanje psihičkih pojava
koje su u vezi sa obavljanjem posla. Psihologija rada predstavlja otkrivanje različitih
veza između pojava psihičkog života zaposlenih ljudi i elemenata njihovog posla
(različitih uslova i procesa rada).
Ukoliko ste
razmišljali šta utiče na motivaciju kuvara, konobara da obavljaju svoj posao
bolje, razmišljali ste o psihologiji rada.
Ukoliko ste
razmišljali koje sposobnosti i osobine ličnosti treba da imaju konobar, kuvar
ili poslastičar, da bi svoje poslove obavljali uspešno, razmišljali ste o
psihologiji rada.
Zbog čega bi o
tome ljudi razmišljali i te probleme naučno ispitivali? Evo odgovora :
Osnovni
cilj psihologije rada je usklađivanje psihičkog života ljudi sa obavljanjem posla.
Ovaj cilj ostvaruje se putem rešavanja dva globalna zadatka psihologije rada:
1) primenom psiholoških znanja u obavljanju posla povećati radni učinak
zaposlenog osoblja i uspešnost grupe ili organizacije u celini;
2) primenom
psiholoških znanja koja su u vezi sa obavljanjem posla, kod zaposlenog osoblja povećati
ili očuvati zadovoljstvo poslom, unaprediti ili očuvati njihovo mentalno
zdravlje.
II
OSNOVNI
PROBLEMI PSIHOLOGIJE RADA
Osnovni problemi psihologije
rada mogu se grupisati u područja
psihologije rada. U prošlosti se obično govorilo o tri područja psihologije
rada:
- kadrovska psihologija,
- psihologija međuljudskih odnosa na radu,
- inžinjerska psihologija.
Kadrovska psihologija
obuhvata sve probleme koji se odnose na sposobnosti, osobine ličnosti i
motivaciju zaposlenih ljudi za uspešno obavljanje posla. Primeri problema
kadrovske psihologije su: profesionalna orijentacija, profesionalna selekcija, psihološki
aspekti obučavanja za posao, prekvalifikacije, motivacija za rad, problemi
odsustvovanja sa posla, problemi merenja uspešnosti na radu, itd.
Psihologija međuljudskih
odnosa na radu se bavi proučavanjima koja proizvode znanja čijom primenom se
ostvaruje povoljna socijalna klima i atmosfera za rad u radnoj grupi ili
organizaciji. Psihologija međuljudskih odnosa na radu zahvata probleme koji su
povezani sa strukturom položaja i uloga, afektivnom strukturom, strukturom
komunikacija, kao i strukturom moći u organizaciji (vidi stranicu Ukratko o grupi i rukovođenju grupom).
Problemi psihologije međuljudskih odnosa na radu su na primer: međuljudski
konflikti na radu, saradnja i takmičenje na poslu, problemi poslovne
komunikacije, problemi rukovođenja, pitanja u vezi sa načinom donošenja odluka
u organizaciji, itd.
Inžinjerska psihologija
obuhvata proučavanje uslova i procesa rada radi projektovanja radnog okruženja
koje odgovara psihičkim osobinama i procesima kod zaposlenog osoblja.
Inžinjerska psihologija obuhvata probleme koji se odnose na projektovanje
aparata za komunikaciju između čoveka i mašina, kao što je na primer,
projektovanje pozicija signalizacije u kabini vozila, letelica i sl., kao i
njihovih upravljačkih mehanizama. Pored toga, inžinjerska psihologija daje svoj
doprinos izradi različitih alata i oruđa tako da budu prilagođeni sposobnostima
korisnika tih alata i oruđa. Zatim, inžinjerska psihologija se bavi i problemima
koji se tiču projektovanja fizičkih uslova gde se obavlja rad, na primer, bavi
se pitanjima radnih površina, stepena osvetljenja, nivoima buke u toku rada i
slično.
III
PSIHOLOGIJA
U UGOSTITELJSTVU I TURIZMU
Psihologija u ugostiteljstvu
i turizmu je subdisciplina psihologije rada, koja obuhvata proučavanje
psihičkih pojava koje su od značaja za poslovanje ugostiteljskih i turističkih
preduzeća. Te psihičke pojave su uglavnom psihičke osobine i procesi kod zaposlenog
osoblja i kod gostiju, tj. kod kupaca ili potrošača proizvoda i usluga ugostiteljskih
i turističkih preduzeća.
Pored opštih problema koji su
uzeti iz područja psihologije rada, u okviru primenjene psihologije u
ugostiteljstvu i turizmu mogu se razlikovati još sledeće tri oblasti problema:
· Psihologija
ugostiteljskih i turističkih radnika
· Psihologija
gostiju (kupaca i potrošača)
· Psihologija
odnosa između ugostiteljskih ili turističkih radnika i gostiju
Psihologija ugostiteljskih i
turističkih radnika obuhvata proučavanje sposobnosti, osobina ličnosti i
motivacije ugostiteljskih i turističkih radnika.
Primeri pitanja koje obuhvata
psihologija ugostiteljskih i turističkih radnika su:
· Koje
crte ličnosti su poželjne da budu razvijene kod ugostiteljskih i turističkih
radnika?
· Koje
kompetencije, tj. znanja, veštine, stavove i vrednosti treba da ima
ugostiteljski ili turistički radnik da bi uspešno obavljao svoj posao?
· Koja
znanja i veštine treba da poseduje ugostiteljski i turistički radnik u kontaktu
sa gostima?
· Pitanja
koja se tiču motivacije ugostiteljsko-turističkih radnika.
Psihologija kupaca i
potrošača ugostiteljskih i turističkih usluga obuhvata proučavanje psihičkih osobina
i procesa kod kupaca i potrošača koje su od značaja za stvaranje ponude
ugostiteljskih i turističkih preduzeća, kao i za komunikaciju sa gostima -
kupcima i potrošačima. Primeri problema psihologije gostiju su: otkrivanje
osobina i tipova gostiju koje su značajne za kreiranje proizvoda i usluga,
ispitivanje procesa donošenja odluke o kupovini, problemi koji se odnose na
motivaciju za kupovinu proizvoda i usluga, itd.
Psihologija odnosa između
radnika u ugostiteljstvu i turizmu i gostiju se bavi problemima koji se tiču stvaranja
odnosa između radnika i gostiju koji povoljno utiče na prodaju proizvoda i
usluga.
Primeri problema psihologije
odnosa između radnika i gostiju su:
· Kako
uvažavati ličnost gostiju, tj. kupaca i potrošača proizvoda i usluga?
· Kako
stvarati poverenje kod gosta, tj. kupaca i potrošača?
· Kako
stvarati lojalne goste?
· Kako
stvarati povoljnu atmosferu prodaje proizvoda i usluga?
